Gdy przygotowywałem kolejną edycję „Wielkiego Repetytorium z Compliance i Antykorupcji” słuchacze poprosili mnie, abym opowiedział im o ESG. 

„Klient nasz pan”, więc wszedłem w nową tematykę.

W tym artykule znajdziecie moje podstawowe ustalenia skąd się ESG wzięło, na czym polega i co nas wkrótce „w temacie” czeka. Traktujcie to jako absolutnie podstawowy wstęp do tego zagadnienia.

Nie tylko kasa się liczy

Już w Biblii napisano, że nie samym chlebem żyje człowiek. Podobnie przy podejmowaniu decyzji biznesowych czy zakupowych może liczyć się nie tylko zysk finansowy.

(Ja sam, od początku pełnoskalowej agresji na Ukrainę, omijam sieci handlowe, które dalej robią interesy w Rosji, jak Auchan czy Leroy Merlin).

Motywy pozafinansowe mogą mieć więc istotne znaczenie dla decyzji podejmowanych przez część inwestorów, pracowników i klientów. Wiele firm to dostrzegło i stara się przedstawić od jak najlepszej strony. Ma to zazwyczaj formę dobrowolnie przyjmowanych zasad zarządzania i prowadzenia biznesu.

ESG miało wielu poprzedników. Przyjrzyjmy się niektórym

EHS – ochrona środowiska, zdrowie i bezpieczeństwo w pracy

Akronim EHS pochodzi od terminów Environment (E), Health (H) and Safety (S). Zasady zarządzania w tym zakresie zostały po raz pierwszy wdrożone przez przemysł chemiczny w 1985 r., w reakcji na serię katastrof.   

Wspierane są przez Bank Światowy, który w 2007 roku wydał własne wytyczne w tym zakresie.

Standardy EHS rozwinęły się w wiele standardów pochodnych, jak np. QHSSE (Quality, health, safety, security, and environment).

Corporate Sustainability – zrównoważony rozwój firmy

Pojęcie to pojawiło się w latach 90. ubiegłego stulecia. W 2015 r. zostało mocno wsparte w ramach Agendy na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030 ONZ.

Powstały inicjatywy takie jak Common Ground czy UN Global Compact skupiające zrównoważony biznes.

Sieć Global Compact działa także w Polsce. Wspiera firmy w „prowadzeniu działalność w sposób odpowiedzialny, dostosowując strategie i działania do Dziesięciu Zasad UN Global Compact dotyczących praw człowieka, pracy, środowiska i walki z korupcją”.

CSR – Społeczna odpowiedzialność biznesu

Kolejny akronim, popularny od 2010 r. to CSR – Corporate Social Responsibility. Obejmuje takie dziedziny, jak: ład organizacyjny, prawa człowieka, stosunki pracy, środowisko, sprawiedliwe praktyki rynkowe, relacje z konsumentami i zaangażowanie społeczne.

Opiera się na normie ISO 26000. W Polsce firmy mogą skorzystać ze wskazówek PARP.

Greenwashing – zielone oszustwa

Z wdrażaniem powyższych standardów postępowania związane są niestety nadużycia.

Firmy-krętacze promują się, że spełniają wysokie standardy, aby pozyskać inwestorów i klientów. Jednak nie zawsze jest to prawdą lub całą prawdą.

Troska u środowisko u siebie może nie przeszkadzać wykorzystywaniu pracy dzieci w krajach dostawców. Zastąpienie słomek plastikowych papierowymi nie musi oznaczać wprowadzenia recyklingu, gdy są one wyrzucane z innymi śmieciami. Podobnie zmiana logo z czerwonego na zielone – może być pustym chwytem marketingowym.

Greenwashing jest celowym wprowadzaniem konsumentów i inwestorów w błąd. Jest więc jednym z czynów nieuczciwej konkurencji. UOKiK prowadzi obecnie postępowanie wobec kilku polskich firm związane ze stosowaniem niedozwolonych praktyk marketingowych.

ESG – zarządzanie środowiskowe, społeczne i ład korporacyjny

Z pustymi i kłamliwymi deklaracjami najlepiej sobie radzić przez raportowanie, niezależną ocenę i audyty sprawdzające. To podejście zostało szeroko zastosowane w zarządzaniu ESG: Environmental, Social, and corporate Governance.

Może nawet za szeroko. Ale o tym za chwilę.

Co obejmuje ESG?

ESG to zasady prowadzenia zrównoważonego biznesu w zakresie:

E – środowiskowym, np.

• emisja CO2, węglowy ślad produktu, gospodarka wodna, emisja toksyn, odpadów, opakowania, …

S – społecznym, np.

• BHP, standardy łańcucha dostaw, HR, ochrona prywatności, prawa pracownicze, bezpieczeństwo produktów,

G – ładu korporacyjnego

• przejrzyste zarządzanie, raportowanie, etyka biznesowa, antykorupcja, uczciwa konkurencja.

Szczegółowy zakres zależy od firmy i branży w której działa.  

Ocenianie

Stosowanie się do zasad ESG może dawać wymierne korzyści. Nie tylko marketingowe czy inwestorskie, ale także finansowe, np. w zakresie tańszych, „zielonych kredytów”.

Ale tam, gdzie mowa o konkretnych pieniądzach wymagane są jakieś w miarę obiektywne wskaźniki i mierniki. Zaczęły więc powstawać rankingi i oceny ESD, podobnie jak ma to miejsce z rankingami dotyczącymi wiarygodności kredytowej.

Rankingi prowadzą zarówno wielcy gracze, jak i mali, jak i organizacje pozarządowe. W sumie podobno funkcjonuje ponad 600 różnych rankingów. O różnych metodykach. Tak więc wysoki poziom w rankingu A nie musi oznaczać dobrego poziomu w rankingu B. (Co zresztą nie jest niczym złym, pod warunkiem, że klienci lub inwestorzy wybiorą świadomie ranking dostosowany do ich oczekiwań). Same rankingi mogą być podzielone na oceny w wielu obszarach, aby obraz był bardziej szczegółowy.

Dostęp do rankingów i ocen firm jest zazwyczaj płatny (a przynajmniej nie trafiłem na bezpłatny). Wyniki dotyczące państw można znaleźć w otwartym dostępie (np. Sovereign ESG Data Framework Banku Światowego).

Dyrektywa NFRD

Opisane wyżej działania i rankingi są w pełni dobrowolne.

Jednak w Unii Europejskiej sprawozdawczość w zakresie ESG zaczyna być dla większych spółek wymogiem prawnym.

W 2014 r. została przyjęta Dyrektywa 2014/95/UE (NFRD) w sprawie sprawozdawczości niefinansowej. W roku 2017 jej zapisy zostały implementowane do polskiej ustawy o rachunkowości.

Art. 49b ustawy zobowiązuje je do włączenia do rocznych sprawozdań lub do publikowania na swojej stronie internetowej oświadczeń na temat informacji niefinansowych. Zakres informacji zawieranych w oświadczeniu obejmuje m.in. problematykę ESG:

• opis polityk stosowanych przez jednostkę w odniesieniu do zagadnień społecznych, pracowniczych, środowiska naturalnego, poszanowania praw człowieka oraz przeciwdziałania korupcji, a także opis rezultatów stosowania tych polityk,
• opis procedur należytej staranności – jeżeli jednostka je stosuje w ramach powyższych polityk,
• opis istotnych ryzyk związanych z działalnością jednostki mogących wywierać niekorzystny wpływ na powyższe zagadnienia.

Ustawa nie obliguje spółek do stosowania jednej, wspólnej metodyki sporządzania oświadczeń. Można stosować dowolną metodykę, w tym własne zasady albo krajowe, unijne lub międzynarodowe standardy, normy lub wytyczne. W oświadczeniu należy jedynie podać, jaka metoda została zastosowana.

W Polsce pod te przepisy podpada aktualnie ok. 300 największych spółek.

Dyrektywa CSRD – Corporate Sustainability Reporting Directive

Stosowanie różnych, dowolnych metodyk sporządzania oświadczeń, w tym „zasad własnych”, powoduje, że sprawozdania poszczególnych spółek są nieporównywalne. Ułatwia też przysłowiowe „lanie wody” w dokumentach.

Problemowi temu zaradzić może wdrożenie nowej, ubiegłorocznej dyrektywy 2022/2464 w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju. 

Dyrektywa powinna zostać zaimplementowana przez państwa członkowskie do 6 lipca 2024 r.

Przewiduje ona bardziej szczegółową sprawozdawczość w kwestiach:

• środowiskowych, m.in. w zakresie zmian klimatu, zasobów wodnych, obiegów zamkniętych, zanieczyszczeń i różnorodności biologicznej,
•  czynników społecznych i związanych z prawami człowieka, m.in.:  w zakresie równego traktowania i równych szans, zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, zapobiegania nękaniu w pracy, BHP, warunków pracy i swobody zrzeszania się, równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, poszanowania praw człowieka wynikających z przepisów międzynarodowych,
• związanych z zarządzaniem, m.in.: w zakresie etyki biznesu, przeciwdziałania korupcji, ochrony sygnalistów, roli i kompetencji organów spółki w zakresie zrównoważonego rozwoju, kontroli wewnętrznej i zarządzania ryzykiem, działalności lobbingowej, praktyk płatniczych wobec MŚP.

I teraz uwaga – sprawozdawczość w tym zakresie będzie przygotowywana na podstawie jednolitych standardów, które określi Komisja Europejska. Powinno to zapewnić porównywalność sprawozdań różnych spółek.

Dla małych i średnich jednostek zakres i standardy sprawozdawczości będą uproszczone.

Dla kogo i od kiedy?

Przepisy będą dotyczyć jednostek zainteresowania publicznego, czyli (upraszczając):

• emitentów papierów wartościowych (np. akcji i obligacji) notowanych na unijnych giełdach oraz
• instytucji rynku finansowego. 

Przepisy te będą wprowadzane stopniowo. W odniesieniu do lat obrotowych zaczynających się od 1 stycznia:

• 2024 r. – dla największych jednostek zatrudniających (samodzielnie lub w grupie) powyżej 500 osób,
• 2025 r. – dla pozostałych dużych jednostek i grup (czyli spełniających przynajmniej 2 z 3 warunków: zatrudnienie > 250 osób, aktywa > 85 mln zł, przychody netto > 170 mln zł rocznie),
• 2026 r. – dla pozostałych jednostek, z wyjątkiem mikrojednostek (czyli spełniających przynajmniej 2 z 3 warunków: zatrudnienie do 10 osób, aktywa do 1,5 mln zł, przychody netto do 3 mln zł rocznie).

Atestacja

Kolejnym czynnikiem, który powinien zwiększyć wiarygodność sprawozdań w zakresie zrównoważonego rozwoju – będzie ich atestacja.

Sprawozdania te staną się częścią sprawozdania z działalności, które jest sporządzanie wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym jednostki. Będą one ujęte w odrębnej sekcji sprawozdania.

Będą one badane (atestowane) przez te same podmioty, które są uprawnione do badania sprawozdań finansowych, tj. przez:

• biegłych rewidentów i
• firmy audytorskie.

(Ciekawe ograniczenie swoją drogą. Atestację będą przeprowadzać „super-rewidenci”, którzy oprócz kompetencji wymaganych dla biegłego rewidenta będą musieli dodatkowo potwierdzić kompetencje dla przeprowadzania atestacji sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Tylko czy to jest celowe?

Można odwrócić pytanie: czy dla przeprowadzenia takiej atestacji dotyczącej sprawozdawczości niefinansowej rzeczywiście są niezbędne kompetencje biegłego rewidenta? Czy chodzi tylko o ograniczenie rynku? Tym bardziej, że już zatwierdzeni biegli rewidenci nie będą musieli potwierdzać swoich kompetencji w zakresie atestacji).

Sprawozdania z atestacji będą w całości podawane do wiadomości publicznej wraz z rocznym raportem finansowym.

Standardy atestacji określi Komisja Europejska, do tego czasu stosowane będą standardy krajowe.

ESG a antykorupcja i compliance

Kwestie dotyczące przeciwdziałania korupcji są wprost wymienione jako jeden z elementów sprawozdawczości w ramach ESG. Pojawiają się także w funkcjonującej dyrektywie NFRD i we wdrażanej dyrektywie CSRD.

Ubocznym skutkiem tych przepisów jest widoczne już zwiększone zainteresowanie wdrażaniem normy ISO 37001 Systemy zarządzana działaniami antykorupcyjnymi.

Tematyka compliance nie jest wymieniona z nazwy w tych obszarach i przepisach. Jednak efektywny system zgodności wpływa pozytywnie na stosowanie się do szeregu wymogów ESG i zrównoważonego rozwoju: od kwestii BHP i mobbingu, przez etykę biznesu i ład korporacyjny, po kwestie ochrony środowiska.

Może to się niebawem przełożyć także na zwiększenie zainteresowania wdrażaniem systemów opartych na normie ISO 37301.  

Eksperci i hochsztaplerzy

Jak wspomniałem na początku, traktujcie ten artykuł jako podstawowy wstęp do tematu ESG i CSRD.

Na rynku znajdziecie lepszych specjalistów od ESG, ale też hochsztaplerów, czujących zapach gotówki. Liczę, że ten artykuł pomoże Wam odróżnić jednych od drugich.

Jeżeli oczekujecie profesjonalnego wsparcia w tym temacie, to zapraszam do kontaktu ze Stowarzyszeniem Praktycy Compliance. Zespołowo damy radę. (Można się kontaktować przez mnie).

---

Zapraszam do newslettera

Pakiet ciekawych informacji, średnio raz na tydzień / dwa tygodnie. Zapisz się tutaj.

Kawa to moje paliwo

Lubię pisać, ale wymaga to …kawy.

Każda zafundowana kawa dostarcza mi paliwa na kolejne wpisy.

Za dokonaną wpłatę otrzymasz paragon lub fakturę.

Za dokonane wpłaty serdecznie dziękuję!